Lần đầu tiên ngồi trước một chiếc bàn xoay điện đang quay tít, hầu hết các bạn nhỏ đều vừa háo hức vừa có chút e dè. Làm sao để giữ cho khối đất mềm nhũn không văng ra ngoài? Làm thế nào để luồn ngón tay vào giữa mà đất không bị rách toạc?
Để giúp con không bị bỡ ngỡ và xây dựng niềm tin vào đôi bàn tay của chính mình, các xưởng gốm uy tín luôn thiết kế một lộ trình nhập môn 4 tuần bài bản. Dưới đây là từng bước phát triển cụ thể giúp cha mẹ đồng hành cùng con một cách thấu hiểu nhất.
Tuần 1: Làm quen khối đất, nhào đất và nhịp quay bàn xoay
Mục tiêu buổi học
Làm quen với chất liệu đất sét tự nhiên, học cách nén đuổi bọt khí (nhào đất kiểu đầu bò) và kiểm soát tốc độ quay của bàn máy thông qua bàn đạp chân.
Hoạt động thực tế của con
- Con được cầm những tảng đất sét dẻo quánh, học cách dùng lòng bàn tay đập mạnh và cuộn đất để khối đất đặc mịn.
- Ngồi đúng tư thế: hai chân mở rộng ôm lấy bàn xoay, lưng thẳng, hai khuỷu tay tì chắc lên đùi để tạo thế kiềng ba chân vững chãi.
- Thử nghiệm các mức tốc độ quay: quay nhanh để định tâm và quay chậm khi vuốt tạo dáng.
Lời khuyên cho cha mẹ
Đừng vội yêu cầu con làm ra chiếc cốc ngay trong buổi đầu. Hãy để con thỏa sức bóp méo, cảm nhận đất trượt qua kẽ ngón tay dưới dòng nước mát. Niềm vui xúc giác chính là sợi dây kết nối bền chặt nhất.
Tuần 2: Chinh phục thử thách nén tâm (Centering)
Mục tiêu buổi học
Hiểu và thực hành kỹ thuật "Centering" – bước quan trọng nhất quyết định 90% sự thành bại của một tác phẩm gốm bàn xoay.
Hoạt động thực tế của con
- Đặt khối đất tròn vào chính giữa mâm xoay, dùng lực đập mạnh để đất dính chặt.
- Dưới sự trợ lực của thầy cô, con dùng mu bàn tay trái ép từ sườn vào, lòng bàn tay phải ấn từ trên đỉnh xuống, ép khối đất hình thành ngọn tháp nhẵn bóng và đứng yên không rung lắc dù bàn xoay đang quay rất nhanh.
- Học cách vuốt đất lên thành hình búp măng rồi ép tụt xuống để thớ đất xếp đều mịn màng.
Lời khuyên cho cha mẹ
Đây là giai đoạn con dễ nản lòng nhất vì nếu thả lỏng tay một giây, đất sẽ bị văng đảo ngay lập tức. Hãy khích lệ con: "Không sao đâu con, đất méo thì mình lại vuốt lại từ đầu, ai học gốm cũng phải làm hỏng cả chục lần mới định tâm được đấy!".
Tuần 3: Mở đáy, kéo thành cốc và tạo dáng
Mục tiêu buổi học
Dùng hai ngón tay cái mở lỗ tâm và phối hợp ngón tay trong – ngoài để kéo thành gốm mỏng dần, cao dần theo ý muốn.
Hoạt động thực tế của con
- Nhỏ vài giọt nước làm trơn mặt đất, nhẹ nhàng ấn hai ngón tay cái vào chính giữa để tạo lòng sâu, dừng lại khi đáy cốc còn dày khoảng 1cm.
- Dùng một ngón tay đỡ bên trong lòng cốc, một ngón tay áp ngoài thành cốc, kẹp nhẹ đất và từ từ nhấc lên đều tay.
- Quan sát chiếc cốc cao dần lên như một phép màu dưới đầu ngón tay.
Lời khuyên cho cha mẹ
Nhắc con thở đều và không được nhấc tay ra đột ngột khi bàn xoay chưa dừng hẳn. Việc rút tay quá nhanh sẽ làm miệng cốc bị méo vặn. Sự nhẹ nhàng, từ tốn ở bước này rèn cho con tính kiềm chế tuyệt vời.
Tuần 4: Cắt đáy, tiện gọt chân đế và tráng men màu
Mục tiêu buổi học
Dùng dây cước cắt tác phẩm rời khỏi bàn xoay, tiện gọt mỏng đáy và trang trí men màu yêu thích.
Hoạt động thực tế của con
- Dùng sợi dây thép hoặc cước luồn sát mặt mâm xoay, kéo dứt khoát một đường ngang để tách đáy cốc.
- Chuyển cốc sang khay gỗ để hong khô tự nhiên trong gió.
- Dùng cọ vẽ các họa tiết ngộ nghĩnh hoặc nhúng men màu (men lam, men ngọc, men tro tự nhiên) để chuẩn bị đưa vào lò nung lửa lớn.
Hộp quan sát tiến bộ của con qua 4 tuần
[!NOTE] Tiêu chí đánh giá sự trưởng thành của trẻ
- Kỹ năng vận động: Con biết điều tiết lực bóp của ngón tay, không còn bóp quá mạnh làm nát phôi đất.
- Tâm lý cảm xúc: Con không còn hoảng hốt khi đất bị nghiêng, biết dừng bàn đạp để bình tĩnh sửa lại dáng đất.
- Tính kiên nhẫn: Con kiên trì ngồi chăm chút từng đường nét trong suốt 90 phút mà không đòi cầm điện thoại.
Lời khuyên cuối bài
Sau 4 tuần, tác phẩm gốm đầu tay của con có thể chưa tròn trịa như đồ mua ngoài siêu thị, miệng cốc có thể hơi lượn sóng và men màu có thể chỗ đậm chỗ nhạt. Nhưng đó là tác phẩm vô giá chứa đựng mồ hôi, sự kiên trì và niềm vui thuần khiết của con. Hãy dành cho tác phẩm ấy một vị trí trang trọng nhất trên bàn trà gia đình!
