Nghệ thuật đồ họa in ấn (Printmaking) mang một sức quyến rũ đặc biệt mà không một bộ môn hội họa nào có được. Đó là cảm giác hồi hộp tột cùng khi đặt tờ giấy lên mặt bản khắc đã phủ mực, dùng bàn chà xoa đều và từ từ nhấc mép giấy lên để chiêm ngưỡng tác phẩm sắc nét hiện ra trước mắt.
Dưới đây là lộ trình 4 tuần nhập môn tranh khắc mộc bản được thiết kế an toàn và hấp dẫn dành cho các bạn nhỏ từ 8-15 tuổi:
Tuần 1: Nguyên tắc vàng An toàn lao động & Làm quen Dao chữ V, chữ U
Tuần đầu tiên là bài học bắt buộc về kỷ luật cầm dao và cảm nhận chất liệu khắc.
- Hai nguyên tắc an toàn bất di bất dịch:
- Luôn dùng thanh chặn gỗ (Bench hook) tì chặt mép bàn, không bao giờ dùng tay không giữ phôi khắc trôi nổi.
- Tay cầm dao luôn đẩy về phía trước, tay kia luôn đặt phía sau sống dao, tuyệt đối không để ngón tay nằm trên hướng dao đi.
- Khám phá các loại lưỡi dao: Bé học công dụng của dao chữ V nhỏ (đi đường nét viền sắc nhọn) và dao chữ U lòng máng (nạo sạch các mảng trắng diện tích lớn).
- Tập cắt đường thẳng và đường lượn sóng: Thực hành đẩy dao trên phôi cao su mềm dẻo, cảm nhận từng dải cao su cuộn tròn bật ra êm ái.
Tuần 2: Tư duy Âm bản - Dương bản & Phác thảo mộc bản đảo chiều
Tuần thứ hai rèn luyện khả năng tư duy không gian ngược độc đáo của nghệ thuật in ấn.
- Quy luật âm bản và dương bản: Bé hiểu nguyên lý: phần nào được dao nạo bỏ đi sẽ giữ màu trắng của giấy, phần nào để nguyên phẳng sẽ dính mực in màu đen.
- Hiện tượng đảo chiều hình ảnh (Mirror Image): Hiểu rằng khi in ra giấy, bức tranh sẽ bị lật ngược từ trái sang phải; do đó chữ viết hay các chi tiết định hướng phải được phác thảo ngược trên bản khắc.
- Chuyển bản vẽ lên mặt phôi: Dùng giấy than hoặc bút chì đậm chuyển hình vẽ chú gà trống Đông Hồ hoặc bông sen cách điệu lên mặt phôi cao su.
Tuần 3: Khắc hoàn thiện bản in & Kỹ thuật xử lý thớ nét
Tuần này đòi hỏi sự tập trung sâu và lòng kiên nhẫn cao độ để biến bản vẽ thành khuôn in hoàn chỉnh.
- Đi nét viền bằng dao chữ V: Bé tỉ mỉ khắc dọc theo các đường viền nét vẽ, tạo rãnh sâu ngăn cách giữa mảng hình và mảng nền.
- Nạo sạch nền bằng dao chữ U: Nạo bỏ toàn bộ các khoảng trống xung quanh để tạo độ tương phản rõ rệt cho nhân vật chính.
- Vệ sinh bản khắc: Dùng chổi lông mềm quét sạch vụn cao su, rửa nhẹ bản khắc dưới vòi nước và lau khô sẵn sàng cho công đoạn in.
Tuần 4: Kỹ thuật lăn mực Brayer & Khoảnh khắc in tranh trên Giấy Dó
Buổi học thứ tư là cao trào của niềm vui sướng khi tác phẩm đầu tay chính thức ra đời.
- Dàn đều mực bằng con lăn Brayer: Bé nhỏ vài giọt mực in gốc nước lên đĩa kính, dùng con lăn lăn đi lăn lại cho đến khi mực kêu tiếng "xèo xèo" mịn màng như lớp nhung.
- Lăn mực lên bản khắc: Dàn một lớp mực mỏng đều khắp bề mặt mộc bản, bảo đảm mực không bị tràn xuống các rãnh dao đã khắc.
- Rập in trên giấy dó truyền thống: Cẩn thận đặt tờ giấy dó mỏng manh lên bản khắc, dùng chiếc bàn chà xơ mướp hoặc muỗng gỗ xoa đều theo hình xoắn ốc từ tâm ra mép.
- Bóc tranh trong tiếng vỗ tay: Từ từ nhấc mép giấy lên, chiêm ngưỡng bức tranh mộc bản đen trắng sắc sảo hiện ra trọn vẹn, đánh dấu sự thành công rực rỡ của con.
[!TIP] Lời khuyên đồng hành cho cha mẹ Hãy cùng con treo bức tranh in giấy dó lên dây phơi nhỏ trong xưởng để tranh khô tự nhiên. Cảm giác được nhìn ngắm tác phẩm do chính bàn tay mình làm ra sẽ xây đắp niềm tự hào và sự tự tin bền vững trong tâm hồn trẻ.
