Những bài đồng dao truyền thống của trẻ em Việt Nam như "Chi chi chành chành", "Tập tầm vông" hay "Kéo cưa lừa xẻ" thường được xem như trò chơi giải trí đơn thuần. Ít ai nhận ra rằng, chúng thực chất là những bài tập cảm thụ âm nhạc dân gian tuyệt mỹ được đúc kết qua nhiều thế hệ.
Hầu hết các bài đồng dao này đều được viết trên nhịp phách đôi 2/4 (Mạnh – Nhẹ) – cấu trúc nhịp căn bản nhất của âm nhạc thế giới. Dưới đây là hướng dẫn cách tổ chức 3 trò chơi đồng dao kinh điển dưới lăng kính âm nhạc để phụ huynh đồng hành cùng con tại nhà.
1. Thông tin nhanh & Chuẩn bị
- Độ tuổi phù hợp: 3 – 7 tuổi.
- Thời lượng: 10 phút mỗi ngày.
- Đạo cụ: Không cần bất kỳ đạo cụ nào ngoài đôi bàn tay và giọng nói ấm áp của cha mẹ.
- Không gian: Ngồi đối diện nhau trên thảm hoặc giường ngủ.
2. Trò chơi 1: "Chi chi chành chành" - Rèn phản xạ nốt dứt điểm
Bài đồng dao với tiết tấu dồn dập, kết thúc bằng một cú chộp tay bất ngờ:
- Cấu trúc nhịp điệu: Nhịp 2/4 nhanh (Allegro).
- Cha mẹ xòe một bàn tay làm mặt trống.
- Bé đặt ngón trỏ vào lòng bàn tay cha mẹ, nhấp ngón tay lên xuống đều đặn theo từng âm tiết: "Chi chi (nhấp) - chành chành (nhấp) - Cái đanh (nhấp) - thổi lửa (nhấp)..."
- Ý nghĩa âm nhạc: Mỗi âm tiết là một phách gõ đều đặn. Cụm từ cuối cùng "Ù à ù ập - Đóng sập cửa vào!" chính là điểm rơi nhịp kịch tính.
- Thử thách phản xạ: Khi cha mẹ hô "Ập", lòng bàn tay nắm lại thật nhanh. Bé phải lắng nghe trọn vẹn câu từ để rút ngón tay ra kịp thời. Hoạt động này rèn sự tập trung lắng nghe đến giây phút cuối cùng của bản nhạc.
3. Trò chơi 2: "Tập tầm vông" - Cảm nhận phách đu đưa nhịp nhàng
Bài đồng dao êm ái, mang tính chất giai điệu lượn sóng:
- Cấu trúc nhịp điệu: Nhịp 2/4 vừa phải (Moderato).
- Cha mẹ giấu một viên kẹo hoặc cục tẩy nhỏ vào một trong hai bàn tay, sau đó nắm chặt và xoay tròn hai nắm tay quanh nhau theo hình số 8 nằm ngang.
- Cả hai cùng hát vang: "Tập tầm vông... tay không tay có... Tập tầm vó... tay có tay không..."
- Ý nghĩa âm nhạc: Hai nắm tay xoay tròn đồng điệu với hơi thở và giai điệu bài hát. Trẻ được rèn khả năng kết nối giữa nhịp phách cơ thể và trí tưởng tượng không gian.
4. Trò chơi 3: "Kéo cưa lừa xẻ" - Nhịp đối kháng và hơi thở đồng điệu
Trò chơi phối hợp vận động thô và cảm nhận lực kéo - đẩy:
- Cách chơi:
- Hai cha con ngồi bệt đối diện nhau, chân chạm nhau hoặc bắt chéo, hai tay nắm chặt lấy tay nhau.
- Vừa ngả người ra sau kéo, vừa đẩy người về trước theo từng câu thơ: "Kéo cưa lừa xẻ... ông thợ nào khỏe... về ăn cơm vua..."
- Ý nghĩa âm nhạc: Chuyển động kéo - đẩy tạo thành chuỗi nhịp Phách mạnh (Kéo) và Phách nhẹ (Đẩy) rõ nét. Trẻ cảm nhận được xung lực âm nhạc truyền trực tiếp qua các thớ cơ cánh tay và lồng ngực.
5. Kỹ năng âm nhạc cốt lõi rèn luyện được
- Cảm thụ vần điệu tự nhiên: Tiếng Việt là ngôn ngữ có thanh điệu phong phú. Trẻ nói đồng dao có nhịp phách sẽ phát triển tai nghe ngôn ngữ nhạy bén, phát âm tròn vành rõ chữ – bước chuẩn bị hoàn hảo cho môn Thanh nhạc.
- Khả năng tương tác xã hội (Musical Interaction): Âm nhạc không chỉ là ngồi một mình chơi đàn, mà là sự lắng nghe và hòa nhịp cùng người khác. Trò chơi đồng dao dạy trẻ cách chờ đợi, nhường nhịn và đồng điệu với bạn diễn.
6. Hộp quan sát phản ứng của trẻ
- Quan sát của cha mẹ: Bé có nhớ được lời thơ và tự giác ngâm nga khi chơi không? Bé có thích thú khi đổi vai (bé làm người xòe tay, cha mẹ làm người nhấp ngón)?
- Lời khuyên đồng hành: Hãy giữ không khí luôn ngập tràn tiếng cười. Đừng quá cứng nhắc bắt con phải đọc đúng từng từ ngữ cổ; sự rộn ràng và nhịp nhàng của tiếng cười gia đình mới là cái nôi nuôi dưỡng tình yêu âm nhạc đích thực.
