Khi dạy nhạc cho trẻ nhỏ, một sai lầm phổ biến là bắt các em ngồi yên một chỗ nhìn vào những nốt nhạc đen trắng trên khuông nhạc. Phương pháp giáo dục âm nhạc Dalcroze và hệ thống xướng âm ký hiệu bàn tay Kodály khẳng định: Trẻ em cảm nhận cao độ (Pitch) thông qua không gian và độ cao của chính cơ thể mình trước khi có thể hiểu được khái niệm đó trên trang giấy.
Trò chơi "Bước nhảy cao độ" biến mỗi nốt nhạc trầm bổng thành một tư thế vận động hình thể sinh động.
1. Thiết lập 3 nấc thang cơ thể (Kinesthetic Pitch Mapping)
- Độ tuổi phù hợp: 3 – 8 tuổi.
- Không gian: Phòng khách có khoảng trần thoáng đãng, sàn nhà trải thảm hoặc sàn gỗ sạch sẽ.
- Quy ước 3 nấc cao độ tương ứng với 3 tư thế:
- Nốt Trầm (Low Pitch – Nốt Đồ):
- Âm thanh: Giọng bố trầm ồm hoặc phím đàn piano nốt thấp bên tay trái.
- Tư thế cơ thể: Ngồi xổm thụp xuống sát sàn nhà, hai bàn tay chạm đất, đầu cúi nhẹ như hạt mầm đang nằm yên sâu trong lòng đất.
- Nốt Trung (Middle Pitch – Nốt Sol):
- Âm thanh: Giọng nói tự nhiên vừa tầm của mẹ hoặc nốt giữa bàn phím.
- Tư thế cơ thể: Đứng thẳng người, hai chân vững chãi, hai tay chống hông như một thân cây non đang vươn lên.
- Nốt Bổng (High Pitch – Nốt Đố trên cao):
- Âm thanh: Tiếng chim hót líu lo, tiếng huýt sáo cao vút hoặc nốt piano bên tay phải.
- Tư thế cơ thể: Kiễng cao gót chân, hai cánh tay vươn thẳng hết cỡ lên trần nhà, các ngón tay xòe ra như những bông hoa đón ánh mặt trời rực rỡ.
2. Cách chơi từng vòng
Vòng 1: Làm quen bậc thang (Chậm rãi và liền mạch)
- Cha mẹ hát hoặc gõ đàn theo thứ tự đi lên từ tốn: Đồ... Sol... Đố...
- Bé lần lượt chuyển động: Từ ngồi thụp -> Đứng thẳng -> Kiễng chân vươn cao.
- Sau đó hát đi xuống: Đố... Sol... Đồ... để bé từ từ hạ mình về lại mặt sàn.
- Lặp lại 3 – 5 lần để cơ bắp và não bộ của bé thiết lập liên kết thần kinh giữa độ cao cơ thể và cao độ âm thanh.
Vòng 2: Trò chơi tàu lượn siêu tốc (Cao độ ngẫu nhiên)
- Cha mẹ không phát âm thanh theo thứ tự nữa mà nhảy cóc ngẫu nhiên:
- Đang ở nốt Trầm đột ngột hát nốt Bổng thật cao -> Bé phải bật nhảy vút lên trời như chiếc lò xo.
- Đang ở nốt Bổng đột ngột rơi xuống nốt Trầm sâu thẳm -> Bé nhanh chóng thụp người ngồi xổm chạm sàn.
- Tốc độ chuyển đổi nhanh sẽ tạo ra những khoảnh khắc cười nghiêng ngả và thử thách khả năng thăng bằng của con.
Vòng 3: Đố vui thính giác
- Bé nhắm mắt lại chỉ dùng tai nghe.
- Cha mẹ phát ra một âm thanh (ví dụ tiếng chim kêu líu lo trên cành).
- Bé mở mắt ra và chuyển động ngay lập tức vào đúng tư thế tương ứng.
3. Lợi ích cho việc làm quen âm nhạc sau này
- Khắc phục tật hát ngang giọng (Monotone): Rất nhiều trẻ khi mới tập hát thường hát ngang bè bè vì chưa cảm nhận được sự nâng lên hạ xuống của nốt nhạc. Việc kết hợp vươn người giúp dây thanh quản của bé mở rộng tự nhiên khi hát nốt cao.
- Làm quen với Thanh nhạc, Hát và Nhạc kịch: Xây dựng cảm giác tự nhiên về cao độ, giúp con có thêm một trải nghiệm âm nhạc trước khi quyết định học sâu hơn.
- Giải phóng năng lượng và rèn luyện cơ thể: Động tác ngồi xổm bật nhảy liên tục là bài tập thể lực tuyệt vời cho cơ đùi và cơ hông của trẻ.
4. Hộp quan sát phản ứng của trẻ
- Độ nhạy phân biệt: Quan sát xem bé có phân biệt được ngay nốt trầm và bổng hay còn chần chừ nhìn cử chỉ của cha mẹ để đoán theo? Nếu bé còn ngập ngừng, hãy phóng đại âm thanh (giọng trầm thì làm mặt gấu to lớn, giọng bổng thì làm cử chỉ chú chim nhỏ) để giúp bé ghi nhớ dễ dàng hơn.
