Trong lịch sử sân khấu Hy Lạp cổ đại, chiếc mặt nạ (Persona) là đạo cụ mang tính biểu tượng thiêng liêng: Mặt nạ cười đại diện cho Hài kịch, mặt nạ khóc đại diện cho Bi kịch. Chiếc mặt nạ có một ma lực tâm lý đặc biệt: Nó tạo ra một tấm khiên bảo vệ vô hình. Khi đeo mặt nạ, đứa trẻ cảm thấy mình không còn bị phán xét cá nhân, con được tự do hoàn toàn để sống cuộc đời của nhân vật.
Đối với những đứa trẻ hay xấu hổ, hoặc những trẻ đang trải qua những cơn khủng hoảng tâm lý (ghen tị khi có em nhỏ, sợ bóng tối, buồn khi bị bạn từ chối chơi cùng), chiếc mặt nạ chính là chiếc cầu nối an toàn nhất để con giãi bày những nỗi niềm sâu kín mà ngày thường con không dám nói ra bằng chính gương mặt của mình.
1. Chuẩn bị xưởng làm mặt nạ tại nhà
- Độ tuổi phù hợp: 3 – 8 tuổi.
- Nguyên liệu dễ tìm:
- 3 – 4 chiếc đĩa giấy màu trắng dùng một lần (loại đĩa giấy trơn, không tráng màng nilon bóng để dễ bám màu vẽ).
- Bút dạ màu, bút sáp màu hoặc màu nước.
- Vài chiếc que kem gỗ hoặc ống hút giấy cứng để làm tay cầm mặt nạ.
- Kéo cắt giấy an toàn, băng dính hoặc keo dán.
- Len vụn màu đen hoặc vàng làm tóc, giấy màu cắt trang trí.
2. Các bước chế tác mặt nạ hai mặt độc đáo
Thay vì làm mặt nạ buộc dây chun quanh đầu dễ làm trẻ vướng víu và đau tai, hãy làm Mặt nạ cầm tay hai mặt (Reversible Handheld Mask):
Bước 1: Khoét lỗ mắt chuẩn vị trí
- Đặt đĩa giấy lên mặt trẻ, dùng ngón tay chấm nhẹ vị trí hai mắt của bé.
- Dùng kéo khoét 2 lỗ tròn đường kính khoảng 2.5 cm để trẻ nhìn rõ xung quanh khi cầm mặt nạ.
Bước 2: Vẽ hai mặt cảm xúc đối lập
- Mặt trước (Mặt Nắng Vàng): Cùng con vẽ một gương mặt rạng rỡ, đôi mắt cười cong hình vầng trăng khuyết, chiếc miệng cười tươi tắn có má lúm đồng tiền. Dán thêm các sợi len làm tóc bồng bềnh.
- Mặt sau (Mặt Mây Xám): Lật mặt sau chiếc đĩa, cùng vẽ một gương mặt buồn rầu hoặc đang ấm ức: Lông mày dốc ngược hình chữ V, khóe miệng chúc xuống, có một giọt nước mắt lăn trên má.
- Dán một chiếc que kem gỗ vào đáy đĩa giấy làm cán cầm. Bé có thể xoay đổi mặt nạ trong tích tắc chỉ bằng một cái xoay cổ tay!
3. Các vở kịch hỗ trợ trò chuyện cảm xúc tại nhà
Vở kịch 1: "Hôm nay bạn Cảm Xúc cảm thấy thế nào?"
- Vào mỗi buổi tối trước giờ đi ngủ, thay vì hỏi câu hỏi chung chung: "Hôm nay ở lớp con thế nào?" thường nhận được câu trả lời cộc lốc: "Bình thường ạ", mẹ hãy cùng con cầm chiếc mặt nạ lên.
- Mẹ cầm mặt nạ Mây Xám che trước mặt, đóng giọng nhân vật: "Chào bạn nhỏ, hôm nay tớ là Mây Xám. Tớ hơi buồn vì lúc chiều trời mưa không được đi dạo. Còn bạn nhỏ thì sao? Có lúc nào trong ngày hôm nay bạn cảm thấy giống tớ không?".
- Đứa trẻ sẽ lập tức lật mặt nạ Mây Xám lên che mặt mình và kể: "Có đấy, lúc ngủ trưa bạn Bông giật mất chiếc chăn của tớ làm tớ bị lạnh...". Khi chiếc mặt nạ đứng ra "chịu trách nhiệm", trẻ sẽ cởi mở tấm lòng một cách đáng kinh ngạc.
Vở kịch 2: Phép màu biến hình giải tỏa cơn giận
- Khi trẻ đang giận dữ, hướng dẫn con cầm mặt nạ Giận Dữ lên gầm gừ một tiếng thật to như chú hổ để giải tỏa hết năng lượng tiêu cực ra ngoài.
- Sau đó, cùng con hít thở sâu 3 nhịp và từ từ lật mặt nạ sang mặt Bình Yên hoặc Vui Vẻ. Trẻ học được rằng cảm xúc không phải là thứ cố định vĩnh viễn, con có quyền năng xoay chuyển tâm trạng của chính mình.
4. Giá trị phát triển nhân cách & Mỹ thuật
- Năng lực tách biệt bản thân khỏi cảm xúc (Emotional Objectification): Trẻ hiểu rằng: "Mình không phải là một đứa trẻ xấu xí khi tức giận. Cơn giận chỉ là một chiếc mặt nạ tạm thời mình đang mang, và mình có thể tháo nó xuống bất cứ lúc nào".
- Kỹ năng tạo hình mỹ thuật ứng dụng: Trẻ học cách sử dụng đường nét và màu sắc để truyền tải thông điệp tâm trạng (màu đỏ rực thể hiện sự sôi sục, màu xanh dương thể hiện sự lắng dịu).
- Tiền đề của nghệ thuật hóa trang và phục trang sân khấu: Hiểu được vai trò của đạo cụ trong việc trợ lực cho người diễn viên trên sân khấu.
5. Hộp quan sát phản ứng của trẻ
- Quan sát mức độ cởi mở của con: Trẻ có tự nguyện chia sẻ câu chuyện của mình khi nấp sau mặt nạ không? Nếu trẻ chưa sẵn sàng, đừng ép buộc mà hãy kiên nhẫn làm mẫu cho con thấy mẹ chia sẻ cảm xúc trước.
- Sự đa dạng của các biểu cảm: Trẻ có biết sáng tạo thêm các loại mặt nạ khác như Mặt Nạ Ngạc Nhiên, Mặt Nạ Tinh Nghịch hay chỉ quanh quẩn vui và buồn?
