Trong các cuộc thảo luận nhóm hoặc vui chơi của trẻ nhỏ, một hiện tượng rất phổ biến thường xuyên diễn ra: Khi một bạn nhỏ đưa ra một ý kiến: "Chúng mình cùng đóng giả làm phi hành gia bay lên vũ trụ nhé!", một bạn khác lập tức gạt phắt đi: "Không, chán òm, vũ trụ có gì đâu, chơi làm cướp biển cơ!". Cú gạt bỏ từ ngữ "Không, nhưng mà..." (No, but...) là kẻ giết chết số một của mọi dòng chảy sáng tạo và sự hợp tác nhóm.
Tại các nhà hát kịch ứng tác lừng danh như The Second City (nơi đào tạo hàng loạt diễn viên hài kịch hàng đầu thế giới), có một quy tắc tối thượng bất khả xâm phạm mang tên: "ĐÚNG VẬY, VÀ HƠN NỮA..." (YES, AND...). Nguyên tắc này đòi hỏi: Con phải đón nhận $100%$ ý tưởng của bạn diễn (Yes), và ngay lập tức bổ sung thêm một viên gạch mới của mình vào bức tường câu chuyện đó (And).
1. Bản chất của quy tắc "Yes, And..."
- "ĐÚNG VẬY" (Yes): Thể hiện sự tôn trọng, chấp nhận hiện thực mà người đối diện vừa đưa ra, không phán xét, không bác bỏ.
- "VÀ HƠN NỮA..." (And): Thể hiện sự đóng góp tích cực, phát triển câu chuyện tiến lên phía trước bằng sự sáng tạo của riêng mình.
- Khi hai đứa trẻ (hoặc cha mẹ và con cái) cùng chơi theo luật này, một câu chuyện kỳ diệu không hồi kết sẽ được dệt nên, nơi không có người thắng kẻ thua, chỉ có niềm vui của sự đồng sáng tạo.
2. Luật chơi thực hành 3 nấc thang
- Độ tuổi phù hợp: 4 – 10 tuổi.
- Số lượng: 2 người trở lên, ngồi đối diện nhau.
Nấc thang 1: Cuộc phiêu lưu từng câu một
Mỗi người chỉ được nói đúng MỘT CÂU DUY NHẤT trong mỗi lượt chơi, và câu nói bắt buộc phải bắt đầu bằng cụm từ thần chú: "Đúng vậy, và hơn nữa...":
- Mẹ khởi xướng: "Hôm nay hai mẹ con mình quyết định đi thám hiểm khu rừng sau nhà."
- Bé tiếp nối: "Đúng vậy, và hơn nữa chúng mình nhìn thấy một chú thỏ biết bay có đôi cánh màu xanh ngọc bích!"
- Mẹ tiếp nối: "Đúng vậy, và hơn nữa chú thỏ vừa đánh rơi một chiếc chìa khóa vàng xuống đầm lầy!"
- Bé tiếp nối: "Đúng vậy, và hơn nữa một chú ếch khổng lồ tốt bụng đã lặn xuống nước nhặt chìa khóa lên cho chúng mình!"
- Mẹ tiếp nối: "Đúng vậy, và hơn nữa chiếc chìa khóa đó mở ra cánh cửa dẫn vào một lâu đài bánh kem dâu tây!"
Mỗi câu nói đều tôn vinh chi tiết của người đi trước và chắp thêm đôi cánh cho chi tiết tiếp theo. Câu chuyện trôi đi nhanh chóng và đầy ắp những bất ngờ thú vị!
Nấc thang 2: Trò chơi đối lập "Yes, But" vs "Yes, And"
Để trẻ nhận thức rõ cảm xúc của việc bị bác bỏ, hãy chơi thử hai hiệp so sánh:
- Hiệp 1 (Chơi kiểu Phủ nhận - Yes, But): Mẹ nói gì bé cũng phải đáp: "Đúng thế, nhưng mà..." (Ví dụ: "Mẹ muốn đi bơi" -> "Đúng thế nhưng mà nước lạnh lắm" -> "Vậy mình đi ăn kem" -> "Đúng thế nhưng mà mẹ bảo ăn kem sâu răng"). Chỉ sau 3 câu, cuộc trò chuyện rơi vào bế tắc và cả hai người đều cảm thấy chán nản.
- Hiệp 2 (Chơi kiểu Cùng kiến tạo - Yes, And): Trẻ sẽ cảm nhận ngay sự bùng nổ năng lượng tích cực và hào hứng khi mọi ý tưởng đều được nâng niu.
3. Giá trị tư duy tranh biện & Kỹ năng xã hội
- Kỹ năng lắng nghe tích cực (Active Listening): Để nói được câu "Và hơn nữa..." có ý nghĩa, con buộc phải lắng nghe chăm chú từng từ của người đối diện, không thể vừa nghe vừa nghĩ việc khác.
- Tư duy đón nhận cơ hội (Embracing Mistakes & Offers): Trong kịch ứng tác, không có sai lầm, chỉ có những "Món quà gợi ý" (Gift). Nếu bạn diễn vô tình nói nhầm con voi biết bay, thay vì sửa lưng bạn: "Làm gì có voi biết bay!", con học cách biến điều phi lý đó thành điểm nhấn thú vị nhất của vở kịch.
- Tiền đề của kỹ năng đàm phán và tranh biện văn minh: Trong tranh biện, những người giỏi nhất không phải là người chỉ biết cãi cùn phủ nhận đối thủ, mà là người biết thừa nhận điểm hợp lý của đối phương rồi từ đó mở rộng góc nhìn sâu sắc hơn.
4. Hộp quan sát phản ứng của trẻ
- Thói quen muốn tranh giành quyền kiểm soát: Trẻ có xu hướng muốn ép câu chuyện phải đi theo ý mình và gạt bỏ ý của mẹ không? Hãy nhắc con: "Trò chơi này giống như hai người cùng chuyền một quả bóng tuyết, mỗi người đắp thêm một chút để quả bóng to dần lên nhé!".
- Mức độ phong phú của vốn từ: Quan sát xem các chi tiết bé đưa ra có ngày càng sinh động, giàu hình ảnh và giàu cảm xúc hơn qua từng lượt chơi hay không?
